Zoek op de website

Verhalen uit de stad Delfzijl

1. De haven van Delfzijl

Verdediging van het land betekende ook dat belangrijke logistieke plekken, zoals een haven, werden vernield om de vijand dwars te zitten. Die kon dan, wanneer ze het gebied eenmaal veroverd hadden, de haven niet meer gebruiken.

2. De oude Rijksweg

Langs de oude Rijksweg trokken de Duitsers Delfzijl op fietsen binnen. Nadat ze een onderkomen hadden gevonden, werden de eerste patrouilles de straten van Delfzijl in gestuurd. De bezetting van Delfzijl was begonnen.

3. Het gemeentehuis, Johan van de Kornputplein

Ook het gemeentehuis ontkwam niet aan de bezetting. Delfzijl werd een garnizoensstad en de Ortskommandant (de leider ter plaatse) nam zijn intrek in het gemeentehuis, vanwaar hij Delfzijl bestuurde.

4. Het kantoor van de Sicherheitsdienst in de Marktstraat

Om de Nederlanders te onderwerpen aan het nieuwe Duitse gezag en de politieke denkbeelden van de NSDAP werd de Sicherheitsdienst (SD) hier ook ingesteld. Een belangrijke taak van de SD was het opsporen van verzet tegen de Duitsers. De SD was berucht en gevreesd om zijn wrede verhoormethoden. In Delfzijl bestond de afdeling van de SD uit twintig leden, tien Duitsers en tien Nederlanders.

5. Algemene begraafplaats Delfzijl, Kon. Julianalaan 1d

Op resp. 4 en 7 oktober 1944 werden Baltus Timmer en Kornelius de Haan op de Algemene Begraafplaats in Delfzijl zonder vorm van proces door de SD geliquideerd. De reden: Timmer had geweigerd om met zijn vrachtauto voor de Duitsers te rijden en De Haan had onderduikers in huis en was betrokken bij een illegale krant.
Bronvermelding foto: www.begraafplaats.org
 

6. Station Delfzijl, Johan vd Kornputplein 1

Op 11 maart 1942 is de Joodse gemeenschap van Delfzijl per trein gedeporteerd naar Amsterdam. Vanuit Amsterdam zijn deze 133 mensen op transport gezet richting Polen. Een gedenkplaat herinnert nog aan deze onmenselijke gebeurtenis.

7. Monument voor de verzetsgroep “Zwaantje”, Johan vd Kornputplein 10

De verzetsgroep “Zwaantje” smokkelde mensen en informatie het land uit via de zogenaamde Zwedenroute. Onder leiding van reder Allard Oosterhuis werden mensen verstopt aan boord van zijn schepen, de Cascade en de Libelle, die op Zweden voeren.

8. De stoffenwinkel van de familie Pais, Waterstraat 9

De Joodse familie Pais had een stoffenwinkel aan de Waterstraat 9 in Delfzijl. Zowel Raphaël en Dora als hun twee zoons Marcus en Philip vonden twee jaar na hun deportatie uit Delfzijl de dood in Auschwitz.
 

9. Hotel Harmonie aan de Oude Schans

In 1938 werd in Delfzijl een afdeling van de “Nederlandsche Vereeniging voor Luchtbescherming” opgericht, waarvan ook burgers lid konden worden. De voornaamste taak van de luchtbescherming was op structurele wijze alarm slaan bij een luchtaanval. In hotel Harmonie werd een voorlichtingsavond gehouden over de luchtbescherming. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zou Delfzijl als ‘Duitse’ havenstad op de route naar Emden regelmatig doelwit worden van geallieerde luchtaanvallen en werd dit een dreiging waar men in het dagelijks leven rekening mee moest houden.

10. Kruising Uitwierderweg met de Provincielaan (Ubbenslaan)

De bevrijding van “Batterie Delfzijl” – zoals de Duitsers de vesting noemden - begon op 21 april en heeft tot en met 1 mei geduurd. Er waren nog zo’n 1500 Duitsers, die de stad met man en macht verdedigden, ook al wisten ze dat het een verloren zaak was. Op de kruising van de Uitwierderweg met de Provincielaan werd een Canadese tank geraakt. Bij de bevrijdingsgevechten zijn ten minste 88 burgers, 102 Canadese en 185 Duitse soldaten gedood.

11. Aftocht van de Duitsers door de Marktstraat

Nieuwsgierig kijken Delfzijlsters de Duitsers na, die via de Marktstraat en de Landstraat op weg zijn naar hun krijgsgevangenschap. Wat velen opviel was de trieste aanblik van het Duitse leger – dat voor een groot deel bestond uit oude mannen en (te) jonge jongens - dat een paar jaar daarvoor nog met zoveel elan was binnengevallen.

12. Batterij Delfzijl op de plaats van het huidige Eemshotel

De “batterij” bij de Eems waar voor de bezetting een badhuis was, heeft tijdens de hele oorlog een belangrijke rol gespeeld bij de verdediging van Delfzijl door de Duitsers. Een batterij was een serie van vier kanonnen. Op 2 juni 1940 werden de kanonnen in het bijzijn van veel Delfzijlsters getest. De batterij was bedoeld als luchtafweergeschut maar kon ook gericht worden op de Eems of het binnenland, afhankelijk van waar de vijand zich op hield.

13. Britse eregraven op de Algemene Begraafplaats, Kon. Julianalaan 1D

De Britse eregraven op de Algemene Begraafplaats van Delfzijl herbergen de graven van gesneuvelde militairen van de Britse Gemenebest. Ook zij hebben meegevochten in de bevrijding van Delfzijl; het waren dus niet alleen maar Canadezen. In totaal waren meer dan tien nationaliteiten betrokken bij de bevrijding van de provincie Groningen.
Bronvermelding foto: www.begraafplaats.org
 

Literatuur en Links

 

Literatuur

Franz Lenselink, Delfzijl 1940-1945. Een terugblik op vijf jaren oorlog en bezetting (Bedum 1995)

Sjoerd Linning, Delfzijl. Veranderend gezicht 1900-1980

M.G. Buist e.a., Groningen in oorlogstijd. Aspecten van de bezettingsjaren 1940-1945 (Haren 1980)

Jaap Bottema, Zij waren onder ons. 300 jaar Joden in Delfzijl 1642-1942 (Delfzijl 1980)

Wil Vening, Verzetsgroep Zwaantje (Naarden 1978)

C. Roggenkamp, De zeevaartschool van Delfzijl in het vijfde kwart van haar bestaan (Delfzijl 1981)

 

 

Links

www.ovmg.nl: voor uitgebreidere informatie over verzetsmensen

www.oorlogsmonumenten.nl

www.ogs.nl

www.begraafplaats.org

www.jodeningroningen.nl