Zoek op de website

Verhalen uit Gemeente Groningen

1. Seyss Inquart

Bezoek aan Groningen van Seyss Inquart op 29 Juni 1940. Dit was een hoge nazi die gouverneur was voor Nederland. Elk bezet land had zijn eigen gouverneur.

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Scholtenhuis

Dit was de plek waar de SS en SD kantoor hield. Hier zijn veel gearresteerden verhoord en op afschuwelijke wijze gemarteld. Veel Groningers praten nu nog over “het beruchte Scholtenhuis”. Op de zolder werden de verdachten gevangen gehouden.

3. Ossemarkt

Hier was het hoofdkantoor van de politie gevestigd. De politie zat in een lastig parket. Sommigen namen hun ontslag omdat zij niet voor de Duitsers wilden werken. Maar de meesten bleven aan en deden zo goed en zo kwaad als het kon hun werk. Op weigering van opdrachten stond ontslag of zelfs gevangenisstraf. Principieel zijn was dus niet iets dat makkelijk was. De hoofdcommissaris van de politie, Elsinga, was een echte NSB’er. Deze is later door het verzet vermoord. Daarna kwam er een nieuwe NSB’er, Blank.

4. Folkingestraat Synagoge

De synagoge was de plaats waar de joodse gemeenschap op sabbat (zaterdag, de joodse rustdag) haar diensten hield onder leiding van een rabbijn. Ook joodse feestdagen werden hier gevierd. Het gebouw is in 1912 in gebruik genomen.

5. Academiegebouw

In november 1941 werden hier zes joodse docenten ontslagen. 42 (van de 50!) Groningse hoogleraren tekenden het landelijk hooglerarenprotest. Verder waren enkele studenten actief voor het illegale studentenblad De Geus. (zie Gio, blz. 210)

6. Bevolkingsregister aan de Agricolastraat 33-1

Hier lagen alle persoonsgegevens van de Groninger bevolking opgeslagen. De Duitsers hebben dankbaar gebruik gemaakt van het feit dat de Nederlandse overheid zo goed bijhield waar iedereen woonde en welk geloof iemand aanhing (registratie). Door middel van deze gegevens kon gemakkelijk worden nagegaan waar de joodse Groningers woonden.

7. Lage der A 13A

De kunstenaar Hendrik Nicolaas Werkman illustreerde en drukte de uitgaven van de illegale uitgeverij ‘de Blauwe schuit’ in zijn drukkerij aan het Lage der A. De uitgeverij publiceerde werken van bekende Nederlandse dichters zoals Martinus Nijhoff en Simon Vestdijk. Werkman heeft de oorlog niet overleefd. Op 10 april 1945 werd hij door de Duitsers in Bakkeveen gefusilleerd.

8. Vissersbrug

NSB-politiecommissaris Elsinga werd op oudjaarsdag 1943 door verzetsman Reint Dijkema doodgeschoten. Ter vergelding hiervan werden 7 vooraanstaande Groningers vermoord en werden nog eens 36 personen naar het concentratiekamp Vught gebracht.
 

9. Drukkerij Hoitsema

In de Tuinbouwdwarsstraat. Op 17 mei 1944 pleegde de verzetsgroep van de gebroeders Dijkema een overval op deze drukkerij. Andere verzetsmensen hebben hierbij hulp geboden. Bij deze actie werden 133.450 bonkaarten buit gemaakt. Zoveel is bij andere verzetsacties noch ervoor noch erna ooit gestolen! Hier zie je een scan van deze serie bonkaarten. En je ziet een foto van een film uit 1946 waarin oa. deze overval werd nagespeeld. Dit is dus in scene gezet!

10. Gewestelijk arbeidsbureau aan het Martinikerkhof 10

Bekend als het ‘Feithhuys’. Hier moesten mannen zich melden voor (onvrijwillig) werk in Duitsland. Eerst alleen de sterkste en gezondste mannen, later moesten ook oudere mannen en jongens van zich melden.

11. Niemeijer Tabaksfabriek aan de Paterswoldseweg en Tabaksfabriek ‘Gruno’ aan de Winschoterkade 12-14

In deze fabrieken werd tijdens de bezetting oa. amateurtabak geproduceerd. Boeren verbouwden zelf tabak – zo goed en zo kwaad als het in dit koude klimaat ging – en brachten het naar deze fabrieken ter verwerking.

12. De gaarkeuken aan de Anna Palownastraat 20.

Ook hier werd gratis warm eten uitgedeeld. Ook de NSB deelde wel voedsel uit (oa. op de Grote Markt waar mensen aan lange tafels zaten) maar dan was er naast liefdadigheid toch ook vooral sprake van propaganda

13. Voormalig rijksarchief, St. Jansstraat

Hier vond de Duitse overgave plaats. De waarnemend rijksarchivaris E.J. Werkman was tijdens de gevechten al die tijd in het archief om de stukken te beschermen. Was hij er niet geweest, dan was er waarschijnlijk een groot deel door brand verwoest.

14. Martinitoren

Ook de Martinitoren heeft van de bevrijding te lijden gehad. Aan de zuidkant is de toren aan de onderzijde beschadigd. De Martinitoren heeft alle jaren van de bezetting in de steigers gestaan omdat voor de oorlog net was begonnen met een restauratie en het is haast een wonder dat de toren bij de bevrijding overeind is gebleven. Zeker als je ziet hoe vreselijk de panden eromheen beschadigd waren.

15. Peizerweg 31A

Hier viel een van de eerste burgerslachtoffers: een jongetje van 9 jaar. Hij was vanuit Utrecht bij zijn grootouders in Groningen ondergebracht omdat dat veiliger zou zijn. In het huis onder hen had op 14 april een NSB’er op voorbijtrekkende Canadezen geschoten. De Canadezen kwamen daarop terug met een Brencarrier en vuurden op het huis. Het jongetje dat nietsvermoedend bij het raam stond te kijken, werd geraakt en bloedde ter plekke dood. Twee dagen later was Groningen bevrijd…
Over deze geschiedenis heeft de jongste broer van dit slachtoffertje, te weten Philip Freriks, onlangs een boek geschreven. Het boek heet simpelweg "Jantje" want het gaat over Jantje die nooit Jan mocht worden.